Onderzoekt en verzamelt de geschiedenis van werk, werkenden en arbeidsverhoudingen wereldwijd

Handbalposters: stille getuigen van een levendige sportcultuur

By: 
Rutger Hoekstra

Tegenwoordig verschijnen wedstrijdposters veelal digitaal, bijvoorbeeld op onze tijdlijn op de sociale media. Papier is verleden tijd. Dat is niet altijd het geval geweest. In de jaren dertig van de vorige eeuw bijvoorbeeld, toen men nog geen weet had van smartphones en sociale media. Mond-tot-mondreclame en wedstrijdposters waren middelen om reclame te maken voor een op handen zijnde wedstrijd.

Zo’n poster lijkt een anoniem voorwerp dat stilletjes aan een muur hangt. Dat dit niet waar is, bleek toen ik vier handbalposters in het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis vond en aan een kleine analyse onderwierp.

De Nederlandse Arbeiderssportbond (NASB)
Het zijn vier posters van handbalwedstrijden, georganiseerd door de Nederlandse Arbeiderssportbond (NASB). Mijn aandacht was direct getrokken door het simpele ontwerp van de vier posters. Bij een socialistische beweging verwachtte ik ronkende teksten en veel symboliek, maar die waren geheel afwezig. Op de posters staat basale informatie over aankomende internationale wedstrijden van het Nederlandse handbalteam van de sportbond. Hoe langer ik keek, hoe meer vragen ze opriepen. Bijvoorbeeld over hoe dat team samengesteld was, wie verantwoordelijk is geweest voor het ontwerp en over de locaties van de wedstrijden. Maar vooral: vanwaar die beeldtaal en houdt dat verband met de locaties waar de posters hingen?

Harry Stapel
In de zoektocht naar antwoorden op deze vragen, stuitte ik op de naam Harry Stapel. Hij heeft zijn persoonlijke archief ondergebracht in het IISG. Stapel was dertig jaar voorzitter (1945-1975) van de Nederlandse Culturele Sportbond (NCS), de opvolger van de NASB. Voor de oorlog was hij binnen de NASB actief voor het handbal. De sport heeft veel te danken aan Harry Stapel. Hij startte handbaltrainingen en scheidsrechterscursussen, legde spelregels vast en doorkruiste het gehele land om de handbalcompetities van de NASB te fotograferen. Tevens ontwierp hij affiches voor zwemevenementen van de NASB.

Om die redenen is het aanlokkelijk te denken dat hij de handbalposters ontwierp, maar keihard bewijs ben ik daar niet voor tegengekomen. Een andere voorzichtige conclusie die ik kon trekken via het archief van Stapel was de locatie van de posters. Op een van de foto’s in de vele plakboeken die Stapel bijgehouden heeft, is bij de opening van een clubgebouw voor de zwemvereniging een poster te zien van een van de zwemevenementen die hij organiseerde. Aangezien de posters keurig en droog bewaard gebleven zijn en dus in een clubgebouw van de NASB een soortgelijke poster hing, verwacht ik dat ze binnen in een clubgebouwen gehangen hebben.

Wat zegt die beeldtaal ons?
Dat wordt versterkt door die opvallende beeldtaal. De informatie op de posters is voor een buitenstaander niet in één opslag duidelijk en zo’n saai ontwerp zal op straat niet direct opgevallen zijn. Daarom is het aannemelijk dat de posters in club- of bondsgebouwen hingen. Wat de posters mij vooral duidelijk maakten, was dat een groter onderzoek naar de sportpostercultuur (in de arbeidersbeweging) van de jaren dertig welkom is. Politieke posters uit deze periode hebben namelijk veel aandacht gekregen, maar de sport is tot op heden onderbelicht gebleven.

Rutger Hoekstra is tweedejaars student geschiedenis en geïnteresseerd in de Nederlandse sportgeschiedenis.

Posted: 
maandag, 5 maart, 2018