Onderzoekt en verzamelt de geschiedenis van werk, werkenden en arbeidsverhoudingen wereldwijd

Wat leren we van dit luciferdoosje?

Door Désirée Kroep

Mijn moeder lachte me in mijn gezicht uit. ‘Het is maar waar je je leven aan besteedt, he!’ Zelf lach ik maar mee en heb nu al spijt van mijn onderwerpkeuze. Komend blok zal ik me helemaal gaan storten op het historisch spectaculairste onderwerp ooit: luciferdoosjes. Geen grap, het hele onderzoek zal gebaseerd zijn op een stel kartonnen luciferdoosjes uit de collectie van het IISG.

Promotiemateriaal? 
Een week voor de deadline was ik nog niet verder gekomen dan dat het misschien promotiemateriaal was om de naamsbekendheid van de socialistische jeugdorganisatie, de AJC (de Arbeiders Jeugd Centrale) te vergroten, vergelijkbaar met truien of pennen van studentenverenigingen nu. Een niet al te spannende conclusie dus. Gelukkig kwam ik erachter dat naarmate je langer naar een voorwerp kijkt (en ik heb me op deze doosjes een portie blindgestaard...), dat je er steeds meer informatie uit kunt halen. Mijn eerste conclusie leek wat voorbarig bij het bestuderen van de idealen van de vereniging. Allereerst waren socialisten niet gediend van de kapitalistische consumptiemaatschappij. Het uitdelen van onnodige prullaria zou dus vrij hypocriet zijn. Je zou bovendien verwachten dat het logo van het AJC een duidelijke positie zou hebben in het ontwerp.

Een opmerkelijke keuze
De keuze voor lucifers is opmerkelijk. Lucifers werden in die tijd namelijk vooral doorgegeven via rokers. In die tijd was het meerendeel van de bevolking verslaafd en kon het dus een slimme manier zijn om een groot publiek te bereiken. Het AJC bestond grotendeels uit geheelonthouders. Ze streefden ernaar om hun leden gezond op te voeden met veel lichaamsbeweging en spraken zich uit tegen het nuttigen van alcohol of sigaretten. Ondanks uitgesproken pacifistische idealen, hielden ze hierbij in het achterhoofd dat hun leden zich ooit fysiek zouden moeten verdedigen in de strijd voor het socialisme.

Waarschijnlijk geen propaganda. Maar waarvoor dienden de doosjes dan wel?
Een hint is wellicht op het doosje zelf te vinden. We zien behalve vrolijke vlaggen en een gitaar ook een tent. De AJC-ers gingen als hoogtepunt eens per jaar kamperen. De vereniging had een eigen winkeltje waar kampeerspulletjes werden verkocht. De lucifers zouden goed onderdeel kunnen zijn van dit kampeergerei voor het aansteken van de kampvuurtjes. Dit wordt bevestigd doordat het ontwerp opvallende overeenkomsten vertoont met de zegels die leden plakten om voor het kamp te sparen.

Zo kwam ik van de ene tot de andere ontdekking. Ongemerkt leerde ik via de doosjes over de jeugdbeweging zelf. Kijk voortaan dus nog maar twee keer naar de voorwerpen om je heen, misschien dat dat moestuintje van de Albert Heijn over een aantal jaar veel zal vertellen over jouw levenswijze.

Désirée Kroep is derdejaars geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Verder is ze werkzaam als publieksmedewerker in het Rijksmuseum en is ze lid van de kunstcommissie van studievereniging Kleio.

Posted: 
maandag, 5 maart, 2018