Onderzoekt en verzamelt de geschiedenis van werk, werkenden en arbeidsverhoudingen wereldwijd

Theo van Tijn en de Vierde Internationale

Theo van Tijn (1927-1992) was van 1969 tot 1992 gewoon hoogleraar in de Economische en Sociale Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Naast zijn wetenschappelijk werk vervulde hij vele functies in het historische bedrijf, onder meer als redacteur van het Tijdschrift voor Geschiedenis (1971-1981) en bestuurslid van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis.

Minder bekend zijn Van Tijns politieke activiteiten. De Amsterdammer Van Tijn, afkomstig uit een links-socialistisch nest, sloot zich in het najaar van 1945 aan bij de Revolutionair Communistische Partij, de Nederlandse sectie van de door Trotsky in 1938 opgerichte Vierde Internationale. Toen de verwachte radicalisering na de oorlog uitbleef, zochten de trotskisten aansluiting bij de PvdA met het doel een linkse oppositie daar binnen te vormen. Dat streven leidde in 1955 tot de oprichting van het Sociaal-Democratisch Centrum (SDC), beoogd verzamelpunt van alle kritiek op het partijregentisme.
Van Tijn redigeerde tot 1961 Socialistisch Perspectief, het blad van het SDC. Hoe weinig steun het Centrum had, bleek in 1959 toen het partijcongres het lidmaatschap van de SDC zonder noemenswaardige tegenstand onverenigbaar verklaarde met dat van de PvdA. Het was de opmaat van Van Tijns afscheid van de Vierde Internationale in 1961. De Cubaanse Revolutie gaf de doorslag. De overwinning van die revolutie bleek ook zonder een bolsjewistische revolutionaire partij mogelijk en daarmee verviel volgens Van Tijn de bestaansreden van de Vierde Internationale.

Het IISG ontving in 2011 een gepassioneerde briefwisseling over de breuk met de Vierde Internationale tussen Van Tijn en Ernest Mandel, marxistisch econoom en lid van het Internationaal Secretariaat van de Internationale. De briefwisseling is te vinden in het archief Theo van Tijn.

Dit dossier is te vinden in het archief Theo van Tijn.

Geplaatst: 
1 oktober 2011